Kalshi, nội gián, và bài toán thông tin mà hợp đồng thông minh không thể giải
Tôi không tin vào thị trường dự đoán phi tập trung. Không phải vì chúng sai — mà vì tôi đã sống đủ lâu trong ngành này để biết rằng mọi thị trường, từ sàn chứng khoán Phố Wall đến pool thanh khoản trên chuỗi, đều có chung một kẻ thù: chênh lệch thông tin.
Vào tháng 2 năm 2025, Diego Perez, một nhân viên cấp cao của Kalshi, dùng bài phát biểu chưa được công bố của Tổng thống Biden để đặt cược. Khoản lợi nhuận: hơn 100.000 USD. Con số này nhỏ so với khối lượng giao dịch hàng trăm triệu đô trên sàn Kalshi, nhưng đủ lớn để đưa vụ việc vào tầm ngắm của CFTC, Bạch ốc, và năm tiểu bang đang tìm cách cấm hoạt động của nền tảng.
Tôi không tin vào câu chuyện "hợp đồng thông minh tự thân minh bạch". Hợp đồng minh bạch với dữ liệu đầu vào, nhưng nó mù hoàn toàn với cách con người có được dữ liệu đó. Perez không hack hệ thống. Anh ta chỉ đơn giản ngồi trong phòng họp nơi bài phát biểu được chuẩn bị, rồi gõ vài cú click trên giao diện. Trong thế giới tài chính truyền thống, hành vi đó có tên gọi rất rõ ràng: gian lận thị trường dạng kinh điển nhất.
Bối cảnh: Kalshi là nền tảng dự đoán tập trung, đăng ký với CFTC theo mô hình sàn giao dịch hợp đồng chỉ định (DCM). Polymarket là đối thủ chính, vận hành trên blockchain với mô hình AMM. Hai kiến trúc khác biệt, nhưng cùng phục vụ một nhu cầu: cho phép người dùng đặt cược vào kết quả các sự kiện — từ bầu cử tổng thống Mỹ đến bài phát biểu trước Quốc hội. Cả hai đều đang bị cuốn vào cuộc chiến pháp lý khi cơ quan quản lý Mỹ chưa có khung khổ thống nhất cho loại tài sản này.
Điều khiến tôi quan tâm không phải vụ Perez đơn lẻ, mà là cấu trúc rủi ro hệ thống được phơi bày qua vụ việc.
Thứ nhất, bốn tiểu bang gồm Massachusetts, Michigan, Nevada và Washington đồng loạt siết chặt. Họ lập luận rằng các event contract vi phạm luật cờ bạc địa phương. Giữa tháng 2, tình hình bùng nổ khi thẩm phán liên bang Katherine Menendez tuyên bố chặn tạm thời lệnh cấm của Minnesota. Nhưng lý do của bà mới là điểm đáng chú ý: bà công nhận các hợp đồng sự kiện có thể được xếp loại là "swap" theo Đạo luật Giao dịch Hàng hóa (CEA). Nói cách khác, tính hợp pháp của cả một ngành công nghiệp blockchain đang bị định hình bởi các điều khoản luật được viết từ những năm 1930. Công nghệ không quan trọng. Loại công cụ tài chính mà công nghệ đó vận hành mới quan trọng.
Thứ hai, vụ Perez không phải cá biệt. Tháng 7 năm 2024, quân nhân Mỹ Nathaniel Van Dyke bị truy tố vì dùng thông tin quân sự nội bộ để đặt cược trên Polymarket. Đây là lần đầu tiên một công dân Mỹ bị truy tố hình sự liên quan đến thị trường dự đoán. Khi một người lính bị xử lý và một nhân viên Kalshi bị điều tra bởi CFTC, thông điệp đã rõ ràng: Mỹ đang chuyển từ thái độ khoan dung sang siết chặt có hệ thống.
Tôi muốn nhìn sâu vào khía cạnh dữ liệu. Perez đặt cược khoảng 100.000 USD vào khả năng Biden không xuất hiện trước Quốc hội — một thị trường do chính Kalshi vận hành. Một giao dịch 100.000 USD không thể lọt qua mắt bất kỳ hệ thống giám sát nào nếu hệ thống đó được thiết kế đúng ngay từ đầu. Kalshi tuyên bố nhóm giám sát của họ đã phát hiện giao dịch bất thường, điều tra, xác nhận và chuyển hồ sơ sang CFTC một cách chủ động. Quy trình đó nghe rất chuẩn mực. Nhưng với tư cách người làm audit on-chain từ năm 2017, tôi nhìn thấy một lỗ hổng lớn hơn: cơ chế này là phản ứng, không phải phòng ngừa.
Hệ thống giám sát của Kalshi hoạt động như một camera an ninh có cảnh báo, không phải một hàng rào chắn. Camera chỉ ghi hình sau khi vụ trộm xảy ra. Câu hỏi đặt ra: tại sao một nền tảng có đội ngũ compliance lại không thiết lập ngưỡng cảnh báo đặc biệt cho tài khoản nội bộ? Trong các ngân hàng đầu tư, nhân viên muốn giao dịch bất kỳ chứng khoán nào cũng phải qua quy trình phê duyệt trước. Còn ở Kalshi, Perez chỉ cần một tài khoản và một ý tưởng.
Theo dữ liệu từ các dashboard của các nhà phân tích độc lập, Khối lượng giao dịch chính trị trên Polymarket trong nửa cuối năm 2024 gấp nhiều lần Kalshi. Polymarket thống trị nhờ tính phi tập trung, tiếp cận toàn cầu, không cần KYC chặt chẽ. Nhưng vụ truy tố Van Dyke đã phơi bày nhược điểm chí mạng: blockchain công khai, địa chỉ ví công khai, và mọi dấu chân không thể xóa. Các công tố viên không cần lệnh khám xét; họ chỉ cần một trình khám phá khối. Kalshi, dù bị vụ Perez làm xấu mặt, vẫn có lợi thế cạnh tranh mà không thị trường phi tập trung nào có được: họ tự giác báo cáo hành vi sai trái của chính nhân viên mình. Trong mắt cơ quan quản lý, kẻ tố cáo chính mình luôn nhận được ánh mắt thiện cảm hơn kẻ phạm tội bị phát hiện từ bên ngoài.
Tôi từng viết một báo cáo nội bộ năm 2020 với tiêu đề "Thị trường hiệu quả hay sân chơi của bot?" khi phát hiện các bot arbitrage chiếm hơn 60% khối lượng giao dịch trên Uniswap V2. Bài học tôi rút ra vẫn còn nguyên giá trị: mọi thị trường phi tập trung đều có khu vực xám. Bot không phải kẻ xấu duy nhất. Con người có thông tin nội bộ, dù là nhân viên sàn hay quân nhân, luôn tìm được cách để khai thác khu vực xám đó. Smart contract không thể phân biệt được một lệnh đặt cược chính đáng với một lệnh dựa trên bí mật quốc gia. Nó chỉ thấy một địa chỉ ví gửi giao dịch.
Tôi không tin vào sự trong sạch của các nền tảng phi tập trung. Vụ Polymarket chứng minh rằng mô hình trên chuỗi không xóa bỏ được nội gián — nó chỉ khiến việc truy vết dễ dàng hơn cho FBI. Phi tập trung làm lộ dấu chân, nhưng không ngăn được kẻ xấu bước vào. Đây là nghịch lý mà ít ai trong cộng đồng crypto muốn thừa nhận.
Tôi không tin rằng scandal này sẽ làm suy yếu Kalshi trong dài hạn. Ngược lại, việc công khai chuyển hồ sơ cho CFTC biến vụ việc thành một bản mô tả công việc chi tiết cho bộ phận tuân thủ của họ. Các tổ chức lớn đang dò đường vào thị trường dự đoán sẽ nhìn vào vụ việc này và kết luận rằng Kalshi an toàn hơn Polymarket trong 12 tháng tới. Sự phân hóa giữa hai mô hình sẽ ngày càng rõ: một bên theo đuổi "cực kỳ hợp quy", một bên theo đuổi "cực kỳ phi tập trung". Tôi đã thấy kịch bản này xảy ra giữa Bitcoin và Ethereum suốt nhiều năm. Lịch sử không lặp lại y hệt, nhưng nó thường vần điệu.
Một khía cạnh khác cần quan sát: chính phủ liên bang. Vụ Perez đã khiến thư ký báo chí Nhà Trắng lên tiếng công khai, gọi hành vi này là "đáng xấu hổ". Khi Bạch ốc bắt đầu chú ý, các quy định cấm nhân viên chính phủ tham gia thị trường dự đoán sẽ sớm được soạn thảo. Điều đó trực tiếp thu hẹp nhóm người dùng tiềm năng của cả Kalshi lẫn Polymarket. Ảnh hưởng có thể không lớn về số lượng, nhưng đủ để tạo ra rào cản tâm lý cho những người làm việc trong khu vực công.
Tôi không tin vào luận điệu rằng "công nghệ sẽ tự sửa chữa thị trường". Công nghệ không sửa được hành vi con người. Vụ Perez, vụ Van Dyke và các lệnh cấm của bang là minh chứng rõ ràng: blockchain không thể ngăn một người dùng thông tin trong đầu. Thứ ngăn chặn hành vi đó chỉ có thể là quy trình, sự giám sát và rủi ro hình sự. Tuần tới, tôi sẽ theo dõi xem CFTC có ban hành quy định mới về event contract sau vụ này hay không. Nếu họ yêu cầu thời gian chờ — một khoảng thời gian nguội giữa thời điểm thông tin được công bố và thời điểm lệnh được khớp — khối lượng giao dịch trên Kalshi sẽ giảm mạnh, nhưng chất lượng thị trường sẽ tăng lên đáng kể.
Câu hỏi lớn tôi muốn đặt ra cho những người xây dựng trong ngành: các bạn code smart contract rất giỏi. Nhưng khi đối mặt với con người — kẻ luôn biết một bí mật nào đó — các bạn có chiến lược nào ngoài việc ngồi chờ họ bị bắt và hy vọng làn sóng dư luận sẽ dịu đi? Bởi vì tôi đã nhìn thấy thứ mà các bạn chưa thấy: chính quyền Mỹ không bao giờ để một thị trường tài chính mới vận hành mà không có luật chơi. Họ chỉ đang chọn thời điểm thích hợp nhất để ra tay.