Bạn có nghe thấy tiếng vọng của năm 2017 không? Nó đang quay trở lại, nhưng lần này mang một cái tên khác: BIP-110. Cách đây vài tuần, một đề xuất kỹ thuật lặng lẽ xuất hiện trên GitHub của Bitcoin Core, nhưng nó không phải là một bản nâng cấp – nó là một tuyên ngôn. Một tuyên ngôn về việc Bitcoin sẽ thuộc về ai và phục vụ cho mục đích gì.
Hãy tưởng tượng bạn đang lái một chiếc Rolls-Royce Ghost – biểu tượng của sự sang trọng, tinh tế và hiệu năng thuần khiết. Bỗng nhiên, ai đó chất lên nóc xe một đống hàng hóa cồng kềnh: bao tải gạo, thùng xốp, cả một cây đàn piano cũ. Chiếc xe vẫn chạy, nhưng bạn cảm thấy xúc phạm. Đó chính xác là những gì đang xảy ra với Bitcoin trong hai năm qua. Ordinals và BRC-20 đã biến blockchain của vua tiền điện tử thành một bãi chứa dữ liệu lộn xộn. Và BIP-110 là tiếng nói của những người muốn lấy lại sự trang nhã cho cỗ máy này.
Context – Bối cảnh của cuộc chiến
BIP-110 là một Bitcoin Improvement Proposal đề xuất hạn chế dữ liệu phi tài chính trên mạng lưới. Nói đơn giản: nó muốn cấm hoặc siết chặt việc nhúng ảnh, văn bản, mã nguồn – bất cứ thứ gì không phải giao dịch tài chính – vào các block. Điều này nhắm trực tiếp vào hệ sinh thái Ordinals (NFT) và BRC-20 (token), vốn đã bùng nổ từ đầu năm 2023. Với một key activation deadline – hạn chót kích hoạt – rõ ràng, BIP-110 không phải là một cuộc thảo luận học thuật. Nó là một tối hậu thư.
Những người ủng hộ nói rằng Bitcoin cần được giữ nguyên bản chất: một hệ thống thanh toán ngang hàng, một kho lưu trữ giá trị phi tập trung. Họ viện dẫn Whitepaper của Satoshi, nhấn mạnh vào chữ “peer-to-peer electronic cash”. Những người phản đối – đa phần là cộng đồng Ordinals và các nhà phát triển đang xây dựng ứng dụng trên Bitcoin – cho rằng đây là sự kìm hãm đổi mới. Họ nói: “Bitcoin thuộc về người dùng, và nếu họ muốn ghi dữ liệu thì đó là quyền của họ.”
Cuộc tranh luận này gợi nhớ đến Block Size War năm 2017, khi cộng đồng chia rẽ thành hai phe: Bitcoin (BTC) và Bitcoin Cash (BCH). Lần này, kịch bản có thể còn căng thẳng hơn, bởi vì nó không chỉ là về kích thước block – nó là về bản sắc.
Core – Phân tích kỹ thuật và giá trị
Dưới góc nhìn kỹ thuật, BIP-110 là một can thiệp khá đơn giản: nó sửa đổi các quy tắc đồng thuận để từ chối các giao dịch có chứa dữ liệu không liên quan đến chuyển tiền. Cụ thể, nó có thể giới hạn kích thước dữ liệu trong OP_RETURN, hoặc cấm các script Taproot sử dụng cho mục đích lưu trữ tùy ý. Không có gì phức tạp về mặt mật mã. Nhưng tác động thì khổng lồ.
Trong những buổi meetup tôi tổ chức tại Nairobi về Ethereum và DeFi, tôi từng chứng kiến sức mạnh của cộng đồng khi họ phải đối mặt với những quyết định khó khăn về định hướng. Năm 2017, khi tôi giải thích triết lý phi tập trung của Ethereum cho 200 người Kenya, có người hỏi: “Nếu chúng ta có thể dùng blockchain để đăng ký đất đai, thì tại sao lại cấm?” Câu hỏi ấy ám ảnh tôi đến tận bây giờ. BIP-110 cũng đặt ra câu hỏi tương tự: liệu chúng ta có đang hy sinh sự đổi mới vì sự thuần khiết?
Dữ liệu cho thấy: tính đến tháng 3/2025, hơn 60% giao dịch trên Bitcoin liên quan đến Ordinals và BRC-20, chiếm tới 45% tổng phí giao dịch. Nếu BIP-110 được thông qua, nguồn phí này sẽ biến mất gần như ngay lập tức. Các thợ đào mất đi một phần thu nhập đáng kể, đặc biệt là sau halving. Các nhà phát triển đang xây dựng L2 như Stacks, Rootstock, Lightning Network sẽ phải điều chỉnh lại chiến lược. Và những người nắm giữ BRC-20 token như ORDI, SATS có thể chứng kiến tài sản của họ trở thành tro bụi.
Nhưng đừng chỉ nhìn vào con số – hãy nhìn vào con người. Tôi đã thấy những nghệ sĩ châu Phi kiếm sống bằng cách mint NFT trên Bitcoin thông qua dự án Sauti za Afrika. Tôi đã thấy nông dân Kenya vay USDC trên Aave bằng tài sản thế chấp từ Bitcoin L2. Nếu BIP-110 đóng sập cánh cửa, những câu chuyện đó sẽ dừng lại. Một blockchain không chỉ là mã – nó là cộng đồng.
Contrarian – Góc nhìn phản trực giác
Nhiều người cho rằng BIP-110 sẽ “làm sạch” Bitcoin và củng cố vị thế “vàng kỹ thuật số”. Nhưng tôi nhìn thấy một nghịch lý: trong khi cố gắng bảo vệ sự tinh khiết, nó có thể giết chết chính sự đổi mới mà Bitcoin cần để tồn tại lâu dài. Hãy nhìn vào Ethereum – nó đã từng bị chế nhạo vì quá cởi mở, nhưng chính sự cởi mở đó đã biến nó thành nền tảng smart contract thống trị. Bitcoin nếu trở nên quá khép kín sẽ mất dần nhà phát triển, và một mạng lưới không có nhà phát triển là một mạng lưới chết.
Mặt khác, nếu BIP-110 không được thông qua, Bitcoin sẽ tiếp tục chịu áp lực từ các giao dịch rác, làm tăng phí và giảm trải nghiệm người dùng. Một số người sẽ rời bỏ nó vì nó quá đắt và chậm. Vậy ranh giới ở đâu?
Tôi tin rằng giải pháp không nằm ở việc cấm hoàn toàn, mà ở việc thiết lập một “khu vực dành riêng” cho dữ liệu phi tài chính – ví dụ như tăng phí cho các giao dịch dữ liệu lớn, hoặc tạo ra một opcode mới chỉ cho phép lưu trữ có giới hạn. Nhưng điều đó đòi hỏi sự thỏa hiệp, và trong thế giới crypto, thỏa hiệp thường là điều xa xỉ.
Takeaway – Tầm nhìn tiến bộ
BIP-110 không chỉ là một đề xuất kỹ thuật. Nó là một câu hỏi: Bitcoin có thể vừa là vàng vừa là sắt không? Liệu chúng ta có đủ khôn ngoan để giữ cho nó vừa tinh khiết vừa sống động? Câu trả lời không nằm ở mã nguồn – nó nằm ở trái tim của cộng đồng. Trong những ngày tới, hãy lắng nghe tiếng nói từ các thợ đào, từ các nhà phát triển, từ những nghệ sĩ Kenya. Đừng chỉ là nhà đầu tư. Hãy là người kiến tạo. Bởi vì tương lai của Bitcoin không được viết bởi code, mà bởi chúng ta.
