Đêm qua, khi đang đọc báo cáo chiến tranh của một đồng nghiệp bên mảng địa chính trị, tôi bỗng giật mình. Anh ta gửi cho tôi một bản phân tích về giả định Mỹ không kích liên tục Iran trong 8 đêm. Một kịch bản điên rồ, có vẻ như chỉ có trong phim Hollywood. Nhưng rồi tôi nhìn vào màn hình giao dịch đang xanh lè của mình, và nhận ra: thị trường crypto, với tất cả sự phi tập trung và 'không biên giới' của nó, thực ra lại là thước đo nhạy cảm nhất cho những căng thẳng địa chính trị toàn cầu.
Trong 27 năm quan sát ngành, tôi chưa bao giờ thấy một sự kiện 'black swan' tiềm tàng nào lại có khả năng kết nối trực tiếp giữa một cuộc chiến tranh ở Vịnh Ba Tư và sự sụp đổ của các giao thức DeFi đến vậy. Nó không giống như COVID-19, nơi mọi thứ đều đi xuống. Nó cũng không giống như sự sụp đổ của FTX, nơi chỉ là một vụ gian lận nội bộ. Đây là một cú sốc từ bên ngoài, tác động trực tiếp vào huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu: năng lượng.
Hãy cùng tôi phân tích điều này. Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa, giá dầu sẽ bay lên 200 USD/thùng. Điều đó có nghĩa là chi phí vận hành của toàn bộ nền kinh tế tăng vọt. Và đối với crypto, điều đó đồng nghĩa với một thảm họa kép.
Thứ nhất, chi phí gas trên Ethereum sẽ trở thành một gánh nặng không thể chịu đựng nổi. Đây là lúc tôi nhớ lại bài học từ mùa hè DeFi 2020. Khi giá ETH tăng, gas fee tăng theo. Nhưng nếu chi phí năng lượng toàn cầu tăng, các validator và miner sẽ phải tăng phí để bù đắp. Tôi đã từng chứng kiến một giao dịch Uniswap đơn giản tốn tới 200 USD vào thời điểm đỉnh của bull run. Hãy tưởng tượng một kịch bản mà gas fee ở mức đó trở thành 'new normal' trong nhiều tháng. Các ứng dụng DeFi có TVL nhỏ sẽ chết ngạt. Các cầu nối cross-chain, vốn đã đắt đỏ, sẽ trở nên xa xỉ phẩm. Lớp Layer 2, thứ mà tôi đã dành 6 tháng nghiên cứu sau khi mất 70% danh mục vào năm 2022, đột nhiên trở thành không chỉ là một giải pháp mở rộng, mà là một giải pháp sinh tồn. Nhưng hãy nhìn vào chi phí chứng minh ZK. Nó vẫn còn quá cao. Trong một thế giới mà năng lượng đắt đỏ, các nhà điều hành ZK Rollup sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng thanh khoản của chính họ.
Thứ hai, sự kiện này sẽ phơi bày một điểm mù chết người trong câu chuyện 'không biên giới' của crypto. Chúng ta thường nói về crypto như một vùng đất không có biên giới, vượt lên trên các quốc gia. Nhưng stablecoin thì sao? USDT và USDC được neo theo đồng đô la Mỹ. Nếu một cuộc chiến tranh quy mô lớn nổ ra, và Mỹ áp đặt các lệnh trừng phạt tài chính toàn diện lên Iran, liệu Circle và Tether có thể bị yêu cầu đóng băng tất cả các ví liên quan? Hoặc tệ hơn, liệu chính đồng đô la Mỹ, nền tảng của toàn bộ hệ thống stablecoin, có bị suy yếu đến mức mất niềm tin không? Tôi đã từng giữ một lượng lớn USDT trong thời kỳ hỗn loạn của thị trường, và tôi luôn cảm thấy bất an. Cái gọi là 'ổn định' của stablecoin chỉ là một cái bẫy được bọc đường. Nó ổn định khi nền tảng (nước Mỹ) ổn định. Khi nền tảng đó rung chuyển, stablecoin sẽ là thứ sụp đổ đầu tiên.
Nhưng đây mới là phần phản trực giác. Một số người sẽ nói rằng chiến tranh là tốt cho Bitcoin. Rằng nó là 'vàng kỹ thuật số', nơi trú ẩn an toàn cuối cùng. Lý thuyết thì đẹp, nhưng hãy nhìn vào lịch sử. Trong cuộc xâm lược Ukraine, Bitcoin đã giảm mạnh cùng với thị trường chứng khoán. Nó không phải là nơi trú ẩn an toàn trong ngắn hạn. Trong một cú sốc thanh khoản toàn cầu, mọi thứ đều bị bán tháo, kể cả vàng, để lấy tiền mặt. Và trong kịch bản Hormuz bị phong tỏa, tiền mặt là thứ khan hiếm nhất. Các quỹ đầu tư sẽ bán Bitcoin để mua dầu. Các công ty khai thác sẽ phải bán Bitcoin để trả tiền điện. Đó là một vòng xoáy tử thần.
Tôi nhớ lại năm 2022, khi tôi mất 70% danh mục đầu tư vì quá lý tưởng hóa các dự án NFT. Tôi đã giữ chúng vì tin vào ý nghĩa văn hóa, và cuối cùng, thị trường đã dạy cho tôi một bài học đắt giá. Bài học đó là: không có gì là thiêng liêng trong thị trường này ngoài sự sống còn.
Vậy, câu chuyện tiếp theo là gì? Không phải là dự đoán giá, mà là sự chuẩn bị. Nếu kịch bản này xảy ra, tôi sẽ không chạy theo các đồng coin 'chiến tranh' hay 'năng lượng'. Tôi sẽ làm điều mà tôi đã làm trong 6 tháng ở ẩn năm 2022: quay trở lại nghiên cứu. Tôi sẽ tìm kiếm những dự án có tỷ lệ đốt năng lượng thấp nhất, những Layer 2 thực sự có thể giảm chi phí xuống mức tối thiểu. Tôi sẽ tìm kiếm những giao thức DeFi được xây dựng trên các blockchain có khả năng chống kiểm duyệt và không phụ thuộc vào stablecoin tập trung.
Nhưng trên hết, tôi sẽ nhắc nhở bản thân và độc giả một điều: thị trường đi ngang không phải là thời gian để xếp hàng một cách thụ động. Nó là thời gian để đặt câu hỏi về mọi giả định. Câu hỏi lớn nhất lúc này không phải là 'liệu Bitcoin có lên 100k không?', mà là: 'Liệu thế giới mà chúng ta đang giao dịch có còn tồn tại như chúng ta biết không?' Nếu câu trả lời là 'không', thì những gì chúng ta cho là 'tài sản' hôm nay có thể trở thành 'rác' vào ngày mai.