Hãy tưởng tượng một khoảnh khắc mà Betty, một trader crypto kỳ cựu ở Hà Nội, sáng sớm thức dậy, và mở Binance ra không phải để check BTC, mà để giao dịch cổ phiếu của Goldman Sachs với 20x đòn bẩy. Cổ phiếu không ngủ. Thị trường mở cửa 24/7. Cảm giác ấy vừa hưng phấn, vừa đáng sợ. Đó chính xác là thứ mà Binance vừa công bố: hợp đồng perpetual cho các tài sản tài chính truyền thống, như PayPal, Goldman Sachs, và các quỹ ETF. Cộng đồng đang reo hò. Nhưng liệu chúng ta có đang nhảy vào một cuộc vui hay một cái bẫy?
Hãy bóc tách bức tranh này. Trái tim của giao thức, vốn dĩ của một DEX, nay là trái tim của một CEX. Binance không build một chain mới, cũng không launch một token nào. Họ đang làm một thứ tưởng chừng đơn giản: lấy sách lệnh khổng lồ của mình, và tạo ra một lớp phái sinh trên đó. Trong giới TradFi, chúng ta gọi nó là Contract for Difference (CFD). Nhưng với cộng đồng crypto, cái tên ấy nghe nặng nề quá. Họ gọi nó đơn giản là 'tiến hóa'.
Core insight ở đây không nằm ở công nghệ (vì chẳng có công nghệ mới), mà nằm ở sự thay đổi trong bản chất của sản phẩm. Binance, với động thái này, đang thực hiện một bước nhảy vọt từ một sàn giao dịch tài sản kỹ thuật số thành một super app tài chính. Họ không chỉ bán cho bạn một token nữa, họ bán cho bạn một trải nghiệm giao dịch phi truyền thống: high leverage (20x), không thời hạn, dựa trên một... dữ liệu off-chain. Để tạo ra giá cho perpetual này, Binance cần một oracle. Theo kinh nghiệm phân tích các giao thức của tôi, đây là lúc mọi thứ bắt đầu thú vị và cũng nguy hiểm. Bạn sẽ dựa vào một oracle (rất có thể là Pyth hay một bên thứ ba khác) để có giá chính xác vào 2 giờ sáng. Nếu oracle bị trễ 2 giây, cả thị trường có thể bị liquidate. Đây không phải là một lỗi code, đây là một lỗ hổng trong kiến trúc dữ liệu của một hệ thống được cho là 'fintech tiên tiến'.
Và đây là góc nhìn contrarian của tôi. Trong khi tất cả mọi người đang nhìn vào sự 'kết hợp giữa truyền thống và phi tập trung' như một điều không thể tránh khỏi, tôi lại thấy một bóng ma quen thuộc: sự tài chính hóa quá mức. Năm 2021, tôi chứng kiến cả một cộng đồng NFT bị phá hủy bởi leverage tự phát. Đòn bẩy biến người sưu tập thành người đầu cơ. Nó giết chết cộng đồng. Ở đây, cũng vậy, Binance đang biến một cổ phiếu của một công ty (PayPal) thành một công cụ giao dịch hoàn toàn xa rời giá trị cốt lõi của nó. Bạn không mua cổ phần, bạn cá cược rằng nó sẽ tăng. Điều này, theo cách nhìn của một người đã từng mất tiền trong 'Mùa Hè DeFi', chẳng khác gì một chiếc vé khứ hồi đến thảm họa.
Thực sự, tôi cảm thấy xót xa. Một người bạn của tôi, từng là một banker kỳ cựu, đã từng chia sẻ với tôi về sức mạnh của 'buy and hold'. Ông ấy mua cổ phiếu của một công ty vì ông tin vào sản phẩm của họ. Giờ đây, với perpetual 20x, thứ mà chúng ta đang tạo ra là một cơ chế phá hủy niềm tin. Thay vì thúc đẩy sự hiểu biết về tài chính, chúng ta đang bán cho họ một niềm tin sai lầm: rằng họ có thể kiếm lời nhanh chóng từ một thứ vốn dĩ rất chậm và ổn định. Đây là lý do tại sao tôi thường nói: 'DeFi không phải là một casino. Nó là một hệ thống quản trị giá trị. Còn CEX, nếu không cẩn thận, chỉ là một casino có trần nhà cao hơn mà thôi.'
Vậy câu hỏi cuối cùng, và cũng là takeaway tôi muốn để lại, không phải là 'Liệu có nên trade hay không?'. Câu hỏi là: 'Khi chúng ta mang cả thế giới tài chính cũ vào một sàn giao dịch mới với một cơ chế đòn bẩy điên rồ như vậy, liệu chúng ta có đang thực sự xây dựng một tương lai tài chính công bằng hơn, hay chỉ đang đẩy nhanh một cuộc khủng hoảng mà ai cũng biết sắp xảy ra?' Tôi không có câu trả lời. Nhưng tôi biết, điều này khiến tôi muốn đọc một cuốn sách về Buffett hơn là mở một vị thế mới.