Đêm nay, Ethereum lại lập đỉnh mới. Mọi người đang ăn mừng, nhưng tôi chỉ thấy chiếc máy tính nóng ran và dữ liệu on-chain đang la hét một điều khác.
Bối cảnh: kể từ bản nâng cấp Dencun hồi tháng 3, các rollup được hưởng phí gas gần như bằng không nhờ cơ chế blob. Arbitrum, Optimism, Base – tất cả đều tận dụng tối đa. TVL của các layer 2 tăng vọt, người dùng đổ xô vào các bridge để hưởng lợi từ airdrop và liquidity mining. Thị trường tăng giá làm mờ mọi cảnh báo.
Nhưng có một dữ liệu mà ít người để ý: tỷ lệ sử dụng blob space trên Ethereum đã chạm ngưỡng 85% trong tuần qua. Đây là con số mà tôi theo dõi từ khi còn làm quant ở Tallinn. Năm 2020, khi YFI ra mắt, tôi cũng thấy một mô hình tương tự: mọi người đổ xô vào yield farming, nhưng khi nguồn cung thanh khoản bắt đầu cạn, APY lao dốc và kéo theo cả TVL.
Dữ liệu blob hiện tại cho thấy một điểm uốn đang đến gần.
Tôi đã viết một script nhỏ để backtest lịch sử phí gas trên Ethereum. Mỗi lần sử dụng blob vượt 80%, phí gas của các rollup bắt đầu tăng gấp đôi trong vòng hai tuần tiếp theo. Không phải ngẫu nhiên. Đó là do cơ chế thị trường phí: khi blob space khan hiếm, sequencer phải trả giá cao hơn để ưu tiên giao dịch của mình. Chi phí đó sẽ được chuyển xuống người dùng cuối.
Sàn giao dịch là sa mạc, cát bay che mờ mọi lối đi. Nhưng lần này, cát là những đồ thị tăng giá đẹp đẽ, còn lối đi bị che là chi phí giao dịch thực tế sắp leo thang.
Hãy nhìn vào số liệu cụ thể. Blob space trung bình mỗi khối hiện đang ở mức 3.2 blob, so với giới hạn mềm là 4 blob mỗi khối. Nghe có vẻ vẫn còn dư địa, nhưng hãy xem xét biến động: vào giờ cao điểm (thường là 14-16h UTC), con số này đã chạm 3.9 blob – gần chạm trần. Khi đạt 4 blob, phí ưu tiên sẽ kích hoạt, và các rollup buộc phải cạnh tranh bằng cách tăng gas price.
Tôi đã thử nghiệm điều này trên mainnet với một bot arbitrage nhỏ. Hồi tháng 4, khi blob space còn dư dả, phí giao dịch trên Arbitrum chỉ khoảng $0.02. Đến tháng 5, khi sử dụng blob lên 75%, phí đã nhảy lên $0.08. Dự kiến nếu vượt 85%, mức phí sẽ chạm $0.20-$0.30. Đối với một swap thông thường, con số này chấp nhận được. Nhưng đối với các chiến lược arbitrage tần suất cao – như bot của tôi – đó là một cú sốc.
Mỗi lần stop-loss là một lần bản đồ bị xé toang. Và lần này, bản đồ bị xé bởi chính sự thành công của các rollup.
Điều phản trực giác là: thị trường đang xem việc blob space đầy là tin tốt – chứng tỏ nhu cầu sử dụng layer 2 rất cao. Nhưng đối với một quant trader, đó là tín hiệu ngược. Khi tài nguyên khan hiếm, chi phí tăng, và những người chơi nhỏ sẽ bị ép ra khỏi cuộc chơi. Các dự án DeFi dựa vào khối lượng giao dịch cao để duy trì TVL sẽ gặp khó khăn. Như tôi đã nói trong bài phân tích về DeFi năm 2022: APY liquidity mining chỉ là bù đắp cho TVL – dừng incentive, người dùng thực sự sẽ biến mất.
Năm 2021, tôi đã short NFT thành công khi nhìn thấy sự tương đồng với ICO 2017. Lần này, tín hiệu cũng rõ ràng: nhìn vào dữ liệu blob, nhìn vào phí gas của rollup, và đặt cược ngược với số đông. Nhưng hãy cẩn thận với quản lý rủi ro. Năm 2022, tôi đã mất 30% tài khoản vì một lệnh short ETH không stop-loss. Bài học: không có chiến lược quản lý rủi ro dài hạn, chỉ dựa vào trực giác ngắn hạn.
Đêm đào YFI chỉ có tôi và chiếc máy tính nóng ran. Và tôi thấy một điều: blob space sẽ bão hòa trong vòng một tháng tới. Khi đó, phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi. Thị trường sẽ ngạc nhiên, nhưng tôi thì không.
Takeaway: Đừng để đà tăng làm bạn quên mất chi phí thực. Hãy theo dõi tỷ lệ sử dụng blob mỗi ngày. Nếu nó vượt 90%, hãy chuẩn bị cho một đợt điều chỉnh phí – và có thể là một cơ hội short ngắn hạn trên các token layer 2 như ARB, OP. Nhưng nhớ stop-loss ở mức 5%. Vì trong crypto, không có gì là chắc chắn – ngoại trừ chiếc máy tính nóng ran và những lỗi lầm đã từng mắc phải.